Brussel, surrealisme altijd

Surrealisme op elke hoek!

Een bevreemdende stad 

Brussel is ongewild eigenlijk zelf een meesterwerk van Magritte. Als geen andere stad brengt zij verrassende combinaties, ontdoet zij elementen van hun functionaliteit, geeft ze hen een andere invulling. Of hoe zowel Brussels als de kunstenaar de realiteit anders interpreteren.

Kortom, in Brussel viert het surrealisme hoogtij

Denk maar aan het volkse "gezwans", de extravagantie van het Atomium, het megalomane Justitiepaleis. Maar Brussel geeft die bizarre schoonheid slechts moeizaam prijs. Dus ga ik op verkenning langs de ongerijmde wegen waarop de kunstenaars uit de jaren '20 zich zo goed thuis voelden. En met Ensor in 1999 zaait het surrealisme weer volop verwarring tijdens een groots opgezette retrospectieve. Het doek als allesbehalve open boek.

Magritte vandaag

Zijn schilderijen gaan uit van de dagelijkse werkelijkheid, maar geven die een totaal andere invulling. Schaalveranderingen verstoren de hiërarchie van de motieven, specifieke kenmerken ondergaan wijzigingen, functies zijn aan verschuiving toe. Magritte doet een beroep op ons werkelijkheidsbesef en onze zin voor surrealisme. Vindt u ook niet dat de milde spot in deze werken merkwaardig aansluit bij een typisch Brusselse mentaliteit?

Voorloper

Hoewel James-Sydney Ensor nooit helemaal los zou komen van zijn geboortestad Oostende, was Brussel voor hem zowat een tweede thuis. Zijn "Intocht van Christus in Brussel" is het werk van een meedogenloos waarnemer die kwistig het wapen van de ironie hanteert. Zijn teugelloze verbeelding verbijstert mij met fantasmen die alleen Brussels kunnen zijn. Ensor is onmiskenbaar een wegbereider van het surrealisme.